در باور عامه، اصطلاح سفتهبازی بار منفی دارد و اغلب به سوءاستفاده یا فرصتطلبی تعبیر میشود. در اصل، سفتهبازان در بازار بورس افرادی هستند که با بررسی دقیق نوسانات قیمت سهام، به دنبال کسب سود کلاناند. گفتنی است که معاملات سفتهبازان با ریسک زیادی همراه است و فعالیتهای اقتصادی آنها در بازار بورس همیشه هم به نتیجه مطلوب ختم نمیشود. برای آشنایی با معنی سفته بازی و نوع معاملات سفتهبازان در بورس با ما همراه باشید.
نکات کلیدی
- سفتهبازی به معنای معامله با ریسک بسیار بالا به امید کسب سود کلان از نوسانات شدید قیمت در کوتاهمدت است.
- سفتهباز کسی است که فقط به تغییرات قیمت توجه میکند و توجهی به ارزش بنیادی شرکت یا دارایی ندارد.
- تفاوت اصلی سفتهبازی با سرمایهگذاری این است که سفتهباز افق زمانی کوتاه (حتی چند ساعت) دارد و سرمایهگذار بلندمدت است.
- سفتهبازان بیشتر روی سهمهای کوچک، کممعامله و عقبمانده از بازار (با حجم مبنای پایین) تمرکز میکنند.
- سفتهبازی معمولا باعث ایجاد حباب قیمتی یا سقوط ناگهانی سهم میشود و اعتماد سایر سرمایهگذاران را کاهش میدهد.
- سفتهبازان حرفهای از ابزارهای اهرمی مثل قراردادهای آتی، اختیار معامله و فروش استقراضی استفاده میکنند.
- از نشانههای ورود سفتهبازان به یک سهم میتوان به افزایش ناگهانی و چند برابری حجم معاملات نسبت به میانگین ماهانه اشاره کرد.
سفته بازی چیست؟
روال کار در فرایند سفته بازی به این شکل است که با ریسک خیلی بالایی وارد معامله میشوند و حتی ممکن است در این جریان، بخش زیادی از سرمایهگذاری حتی کل آن را از دست بدهند. البته، ممکن است این معاملات سود کلانی نیز به همراه داشته باشند. این واقعیت وجود دارد که احتمال ضرر و زیان در فرایند سفته بازی بیشتر از دستیابی به سود کلان است و به همین دلیل، از سفته بازی به عنوان معاملات پرریسک یاد میشود. باید توجه داشت که سفتهبازی با سرمایهگذاری تفاوت دارد و عواملی مانند بازه زمانی، ماهیت دارایی و... بر آن تاثیر میگذارند.
در کل سفتهبازان دارایی و نقدینگی وارد بازار میکنند و راهکاری برای پوشش ریسک تولیدکنندگان در بازارهای مختلف محسوب میشوند. سفتهبازان با انجام فروش استقراضی، به کاهش حباب قیمتی کمک کرده و معاملات را به ارزش واقعی خود نزدیکتر میکنند. همانطور که در ابتدا اشاره کردیم میتوان اذعان داشت که فرایند سفته بازی به عنوان یک سرمایهگذاری با ریسک خیلی بالا به امید کسب سود کلان است. در این تعریف اگر خبری از کسب سود وجود نداشته باشد عملا فرایند سفته بازی وجود نخواهد داشت.
سفته باز کیست؟
سفتهبازان افرادی هستند که در سرمایهگذاری تمرکز اصلیشان بر نوسانات قیمت است و ریسکپذیری بالایی دارند. این افراد دست به معاملات و سرمایهگذاریهایی میزنند که ممکن است سرمایه آنها در این جریان از دستشان خارج شود یا در نقطه مقابل به سود بسیار کلانی دست پیدا کنند. شخص سفته باز باید تمام چهارچوبها و قوانین بازار مد نظر را بشناسد و با آگاهی کامل دست به این معاملات بزند در غیر این صورت سرمایه شخص از همان ابتدای کار با ریسک بسیار شدیدی روبهرو خواهد شد.
سفتهبازان بیشتر از ابزارهایی مانند اهرم مالی در بازار آتی و اختیار معامله استفاده میکنند و سرمایهگذاری خود را روی این ابزارها متمرکز میکنند. فرایند سفتهبازی به نوعی از نظر بازه زمانی کوتاهتر از سایر سرمایهگذاریها در بازار است و سفتهبازان روی اهداف بلند مدت تمرکز نمیکنند و باورشان این است که با این کار به سود هنگفتی دست پیدا خواهند کرد حتی اگر شاخص بازار نیز این باور را تایید نکند.
پس به صورت کلی فرایند سفتهبازی به عنوان یک پروسه پرریسک در نظر گرفته میشود و افراد سفتهباز باید نسبت به آن بازار آشنایی کامل داشته باشند. در قبال این ریسکپذیری و تجربهشان از سفتهبازیهای قبلی این احتمال هست که سود بسیار کلانی را کسب کنند اما همانطور که اشاره شد درجه ضرر و زیان در این فرایند بیشتر از کسب سود خواهد بود. در ادامه سعی داریم در مورد سهمهایی که دارای پتانسیل سفته بازی هستند را معرفی کنیم.
کدام سهمها دارای پتانسیل سفته بازی هستند؟
یک سری از سهمها در بازار هستند که از نظر بنیادی به هر دلیلی ممکن است از جو بازار عقب مانده باشند و حجم مبنا این سهمها هم به اصطلاح پر نشده و در جایگاه پایینتری قرار دارد. سفتهبازان این سهمها را شناسایی کرده و برای آنها یک استراتژی معاملاتی تدوین میکنند و معاملات خود را بر مبنای نوسانگیری شروع و فرایند کسب سود و سفته بازی را روی این سهمها اجرا میکنند.
زمانی که سفتهبازان نقدینگی و سرمایه خود را به بازار تزریق میکنند به دنبال آن تقاضا برای سهم بیشتر میشود و ارزش قیمتی سهم بالا میرود که همین فرایند منجر به تشکیل حباب قیمتی در بعضی از سهمها خواهد شد. گاهی سفتهبازان روندی کاملا معکوس را اجرا میکنند، به عنوان مثال یک سهم را در نظر بگیرید که در بازار بنا به هیجانات و جوی که بوده افزایش قیمت داشته و باور سفته بازان این است که ارزش قیمتی سهم بسیار بیشتر از ارزش واقعی آن است و به همین ترتیب تا جایی که امکان دارد دست به فروش آن سهم به خصوص میزنند و ارزش قیمتی سهم بسیار کاهش پیدا خواهد کرد.
در چنین شرایطی، سایر سرمایهگذاران نیز ممکن است تصمیم به خروج سرمایه خود از آن سهم بگیرند که این امر افت بیشتر قیمت را در پی دارد. این روند ادامه مییابد تا زمانی که بازار مجددا تعادل خود را بازیابد و معاملات این سهمها به روال عادی بازگردد.
آیا فرایند سفته بازی دارای حد و مرز است؟
حضور سفتهبازان در بازارهای مالی همیشگی است و در بعضی از بازارها که ثبات اقتصادی یا سیاسی پایداری ندارند، این حضور پررنگتر است. منظور این نیست که سفته بازان در بازارهای با عمق بیشتر وجود ندارند. اگر سفتهبازی از حد معقول فراتر رود، ممکن است تبعاتی برای بازار به همراه داشته باشد. از جمله اینکه قیمت برخی سهمها دچار حباب شدید شود یا برعکس، سفتهبازان با فروش گسترده باعث افت چشمگیر قیمت شوند. در هر دو صورت این عملیات از جانب سفته بازان منجر به سلب اعتماد و تزریق ریسک بیشتر در بازار خواهد شد و سرمایهگذاران از این روند استقبالی نخواهند کرد.
با این تفاسیر متوجه شدیم که فرایندهای سفته بازی ممکن است در بعضی از موارد تاثیرات مخربی در بازار داشته باشد و سرمایه سایر سهامداران را با زیان مواجه کند. هیچ سرمایهگذاری تمایل ندارد شاهد نوسانات شدید باشد یا سرمایهای که وارد بازار کرده در معرض ریسکهای سنگین قرار گیرد. سهمهایی با پشتوانه بنیادی قوی، در زمان افت بازار کمتر آسیب میبینند؛ اما شرکتهای کوچک که تحت تاثیر سفتهبازی رشد کردهاند، ممکن است با همان سرعت سقوط کنند.
چه کسی میتواند در بازار سفته بازی کند؟
همانطور که اشاره کردیم فرایند سفته بازی کار هر شخصی نیست چرا که در گام اول باید نسبت به تمام زوایای بازار و قوانین آن آشنایی داشته باشید و اطلاعات مهمی در دستان شما باشد و بیگدار نباید به آب بزنید! این فرایند به نوعی غیرقانونی تلقی میشود و زمانی که سفتهبازان یک سهم را هدف میگیرند و منجر به افزایش قیمت میشود، سایر سرمایهگذاران نیز با جو همراه خواهند شد و سرمایه خود را به امید کسب سود وارد معاملات میکنند. زمانی که با سود قابل توجهی مواجه شدند سرمایه خود را از سهم خارج میکنند و دارایی سهام خود را میفروشند، طبیعتا این پروسه در اغلب موارد زودتر از سفته بازان انجام میشود و از سود سفته بازان در این فرایند کاسته میشود. با این اوصاف به این نتیجه میرسیم که هر شخصی نمیتواند فرایندهای مربوط به سفته بازی را مدیریت کند.
تفاوت سرمایهگذاری و سفته بازی
تفاوت اصلی بین سرمایهگذاری و سفتهبازی میزان ریسکی است که یک معاملهگر حاضر به پذیرش آن است. سرمایهگذاران معمولا به دنبال ریسک کم تا متوسط هستند تا بتوانند بازدهی معقولی از سرمایه اولیه خود به دست آورند. این دسته از سرمایهگذاران معمولا سهام، اوراق قرضه یا املاک را با انتظار رشد تدریجی خریداری میکنند. سرمایهگذاری آنها پس از تحلیل دقیق وضعیت شرکت یا دارایی انجام میشود که شامل بررسی عواملی مانند سودآوری، پرداخت سود سهام و کیفیت مدیریت است. بازدهی مورد انتظار آنها معمولا از طریق افزایش ارزش دارایی یا ایجاد درآمد در طول زمان حاصل میشود.
در مقابل، معاملهگران سفتهباز ریسک بیشتری را میپذیرند تا شانس کسب سودهای بالاتر را داشته باشند، البته این احتمال وجود دارد که سرمایهشان را نیز از دست بدهند. آنها سعی دارند زمان ورود و خروج از بازار را به درستی تشخیص دهند، یعنی در قیمت پایین بخرند و در قیمت بالا بفروشند. سفتهبازان معمولا به دنبال حرکتهای کوتاهمدت قیمت هستند و ممکن است داراییهایی را صرفا به این دلیل خریداری کنند که پیشبینی میکنند قیمت آن به دلیل هیجانات بازار یا یک رویداد خاص افزایش خواهد یافت، نه به این دلیل که به رشد بلندمدت آن شرکت اعتقاد دارند.
تفاوت سفته بازی و نوسانگیری در بورس
نوسانگیری و سفتهبازی در بورس شباهتهای زیادی دارند و اغلب به جای یکدیگر به کار میروند، اما تفاوتهایی اساسی میان آنها وجود دارد. سفتهبازی (Speculation) به معاملات پرریسکی گفته میشود که با هدف کسب سود از تغییرات شدید قیمت انجام میشود، بدون توجه به ارزش بنیادی دارایی. سفتهبازان بیشتر بر احساسات بازار و هیجانات کوتاهمدت تکیه میکنند و حاضرند ریسک بالایی بپذیرند.
در مقابل، نوسانگیری (Swing Trading یاScalping) نوعی استراتژی معاملاتی است که معاملهگران با استفاده از تحلیل تکنیکال و شناخت الگوهای قیمتی، از نوسانات کوتاهمدت بازار سود میبرند. نوسانگیران معمولا در بازههای زمانی کوتاهمدت (چند ساعت تا چند روز) معامله میکنند، اما برخلاف سفتهبازان، بیشتر به الگوهای تکنیکالی و رفتارهای قیمتی بازار توجه دارند. به طور خلاصه، هر نوسانگیری نوعی سفتهبازی است، اما هر سفتهبازی الزاما نوسانگیری محسوب نمیشود.
فرایند سفته بازی چگونه است؟
بیایید با یک مثال ببینیم که سفتهبازی در معاملات چگونه کار میکند. فرض کنید قیمت فعلی سهام یک شرکت فرضی برابر با 570 هزار تومان است. شما پیشبینی میکنید که طی هفت ماه آینده قیمت این سهم به حدود 1 میلیون و 460 هزار تومان افزایش یابد. اما از آنجا که پیشبینی دقیق بازار همیشه دشوار است، هیچ قطعیتی در افزایش قیمت سهام وجود ندارد.
در این شرایط، شما از طریق قرارداد آتی (Futures Contract) سهام شرکت فرضی، وارد یک معامله سفتهبازانه میشوید. بنابراین، یک قرارداد آتی با تاریخ سررسید هفت ماه بعد خریداری میکنید و قیمت توافقی (Strike Price) را روی 1 میلیون و 460 هزار تومان تعیین میکنید. البته قصد ندارید تا زمان تحویل سهام این قرارداد را نگه دارید؛ بلکه هدفتان کسب سود از نوسانات کوتاهمدت قیمت است. پس از شش ماه، متوجه میشوید که قیمت سهم دقیقا مطابق پیشبینی شما به 1 میلیون و 460 هزار تومان رسیده است. حالا تصمیم میگیرید قرارداد آتی خود را بفروشید و موقعیت معاملاتی را ببندید، بدون اینکه تا زمان سررسید صبر کنید. زیرا هدف اصلی شما سود بردن از نوسانات قیمت بوده است.
نحوه کار سفتهبازان در بورس
سفتهبازان معمولا در سرمایهگذاریهای پرنوسان شرکت میکنند. آنها سعی دارند جهت حرکت قیمت یک دارایی و میزان تغییرات آن را پیشبینی کنند. سفتهبازان یا درست قبل از سقوط بازار، دارایی خود را میفروشند تا از افت قیمت سود ببرند یا زمانی که قیمت پایین است خرید میکنند به این امید که بهزودی افزایش یابد.
سفتهبازان داراییهایی را زمانی که قیمت آنها پایین است، خریداری میکنند به این امید که قیمت بهشدت افزایش پیدا کند. این روش در نگاه اول شبیه به استراتژی یک سرمایهگذار بلندمدت به نظر میرسد، اما تفاوت اصلی اینجاست که سفتهبازان معمولاً علاقهای به نگهداشتن داراییهای خود ندارند. آنها اغلب به محض افزایش قیمت، اقدام به فروش میکنند.
برخی از سفتهبازان، مانند معاملهگران روزانه (Day Traders)، در همان روز سهام را خریدوفروش میکنند. در بیشتر موارد، سفتهبازی شامل نگهداری دارایی برای کمتر از یک سال است. البته گاهی ممکن است یک سفتهبازی طولانیتر از یک سال باشد، اما همچنان با همان الگوی ریسک بالا - بازده بالا همراه است.
سخن آخر
در این مقاله متوجه شدیم که فرایند معاملات سفتهبازان به چه شکل است و بیشتر چه سهمهایی را برای سفته بازی انتخاب میکنند. شما به عنوان یک سرمایهگذار باید همیشه دقت داشته باشید که سفته بازان زمانی که یک سهم را مورد هدف قرار میدهند، حجم معاملات آن سهم از میانگین ماهانه خود نیز چند برابر بیشتر میشود و این فرایند چند روز ادامه پیدا میکند؛ پس با این تفاسیر میتوانید متوجه شوید که رشد آنی حجم معاملات در سهم به معنی حضور پررنگ سفته بازان در سهم است و پول هوشمند در آن سهم تزریق شده است. با شرکت در کلاسهای آموزش بورس و البته با کسب تجربه، میتوانید در مواقع حمایتهای مناسب و قانونی وارد سهم شوید و دچار ضرر و زیان نشوید.
