ضریب بتای منفی چیست و چگونه محاسبه می‌شود؟

یکی از ملزومات ورود سرمایه‌گذاران به هر بازاری، کسب دانش و تخصص مربوط به آن بازار است. بازار بورس یکی از بسترهای بزرگ سرمایه‌گذاری در هر کشور به شمار می‌رود و طی کردن مسیر آموزش به ‌منظور ورود به این بازار الزامی است. برای خرید و فروش سهام شرکت‌های بورسی، باید علاوه بر اطلاعات بنیادی و گزارش عملکرد این شرکت‌ها، سوابق قیمتی سهام و همچنین میزان ریسک نگهداری آن‌ها نیز بررسی شود. یکی از ابزارهای ارزیابی ریسک دارایی‌های بورسی ضریب بتا است. برای آشنایی با ضریب بتا، بتای منفی و نحوه محاسبه آن‌ها در این مقاله با ما همراه باشید.

نکات کلیدی

بتای منفی در بورس چیست؟

Beta Coefficient یا ضریب بتا یک معیار آماری است که اطلاعاتی راجع به تاثیرپذیری قیمت یک دارایی از نوسانات شاخص بازار آن، در یک بازه زمانی مشخص به سرمایه‌گذاران می‌دهد. به زبان ساده ضریب بتا به سرمایه‌گذار می‌گوید که در در یک بازه زمانی مشخص به ازای هر واحد تغییرات قیمتی در شاخص، چه میزان تغییر قیمتی در یک دارایی رخ داده است. ضریب بتا از طریق مقایسه نوسانات بازده سهام با بازده شاخص بازار به دست می‌آید. اگر بتای سهمی برابر با ۱ باشد، افزایش و کاهش قیمت آن دقیقا همسو با حرکت بازار خواهد بود. این امر در صورتی است که اگر بتای سهمی برابر با ۲ باشد، میزان افزایش یا کاهش قیمت آن دو برابر شاخص خواهد بود. به ‌عنوان ‌مثال اگر سهمی با ضریب بتای ۲ را در نظر بگیریم، وقتی بازار ۱۰ درصد رشد قیمت را تجربه کند، قیمت این سهم با ضریب بتای ۲، ۲۰ درصد افزایش خواهد داشت و از طرف مقابل اگر بازار ۱۰ درصد سقوط کند، قیمت این سهم ۲۰ درصد کاهش خواهد داشت. با این توضیحات، سهمی که ضریب بتای آن کمتر از صفر باشد، بتای منفی دارد.

• وجود بتای منفی برای یک دارایی به این معناست که دارایی مذکور در باره زمانی مورد نظر در خلاف جهت شاخص حرکت کرده

دلیل ایجاد بتای منفی چیست؟

بتای منفی زمانی شکل می‌گیرد که رفتار بازدهی یک سهم یا دارایی در جهت عکس بازدهی کل بازار باشد. این اتفاق معمولا در مورد دارایی‌ها یا صنایعی رخ می‌دهد که عملکردشان در دوران رکود اقتصادی تقویت می‌شود. برای مثال، برخی شرکت‌های تولید کالاهای اساسی یا صنایعی دیگر ممکن است بتای منفی داشته باشند، زیرا وقتی بازار سهام دچار افت می‌شود، تقاضا برای این دارایی‌ها افزایش پیدا می‌کند.
به بیان دیگر، بتای منفی نشان‌دهنده‌ واکنش معکوس نسبت به روند کلی بازار است. عواملی مانند ساختار درآمد شرکت، نوع محصولات یا موقعیت خاص آن در شرایط اقتصادی می‌تواند باعث شود بازده آن با شاخص بازار همسو نباشد. همچنین در برخی مواقع، داده‌های تاریخی خاص یا نوسان‌های غیرعادی مقطعی نیز ممکن است به ایجاد بتای منفی منجر شوند، بنابراین تحلیل‌گر باید منشا این ضریب را با دقت بررسی کند تا تشخیص دهد آیا منفی بودن بتا ناشی از ماهیت واقعی سهم است یا صرفا یک اتفاق جزئی و گذرا رخ داده است.

فرمول محاسبه ضریب بتا

برای محاسبه ضریب بتا می‌توان از فرمول زیر استفاده کرد که از تقسیم کوواریانس بین بازدهی دارایی و بازدهی بازار بر واریانس بازار به دست می‌آید:

تحلیل و تفسیر ضریب بتای منفی

طبق توضیحات ارائه‌شده تا این بخش، متوجه شدیم که اگر ضریب بتا برای یک سهم برابر با ۱ باشد، می‌توان گفت که تغییرات قیمت این سهام همسو و هم‌اندازه با شاخص بازار است. بدیهی است که اگر بتای یک سهم بزرگ‌تر از ۱ باشد، در این شرایط صعود یا سقوط آن سهم، همسو با شاخص، ولی شدیدتر آن است. در ادبیات بازار سرمایه به این‌گونه سهم‌ها که ضریب بتای بزرگ‌تر از ۱ دارند، سهام تهاجمی یا پرریسک گفته می‌شود. از طرف دیگر اگر سهمی دارای ضریب بتای کوچک‌تر از ۱ باشد تغییرات قیمت سهام آن همسو با شاخص ولی کمتر یا کوچک‌تر آن است. در بازار سرمایه به این‌گونه سهم‌ها، سهام تدافعی یا کم ریسک می‌گویند. همچنین اگر ضریب بتای یک سهم برابر با منفی 1 باشد، حرکت قیمتی آن هم اندازه با نوسانات شاخص ولی در خلاف جهت آن است.

سخن آخر

ابزارهای مختلفی برای تحلیل سهام بتا منفی بورس جهت سرمایه‌گذاری وجود دارد طبق مطالب ارائه‌شده در این مقاله، ضریب بتا یکی از شاخص‌های تاثیرگذار در تحلیل و تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران به ‌حساب می‌آید. برای محاسبه ضریب بتا منفی سهم شما می‌توانید از نرم‌افزارها و وب‌سایت‌های مختلف استفاده کنید اما نحوه محاسبه آن با استفاده از نرم‌افزار اکسل هم در این مطلب برای شما ارائه شد. سهم‌هایی که بتای منفی دارند، خلاف جهت بازار حرکت می‌کنند و به همین دلیل خرید آن‌ها در دوران رکود، منطقی به نظر می‌رسد.