نسبت جاری چیست و چه ویژگی‌هایی دارد؟

نسبت جاری یکی از مهم‌ترین ابزارهای سنجش سلامت مالی شرکت‌ها است. با بررسی این نسبت می‌توان فهمید که شرکت تا چه اندازه توانایی پرداخت بدهی‌های کوتاه‌مدت خود را دارد. نسبت جاری از تقسیم دارایی‌های جاری بر بدهی‌های جاری به دست می‌آید و معمولا عددی بالاتر از ۱ برای این نسبت مناسب است. استفاده از نسبت جاری به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند شرکت‌هایی را شناسایی کنند که وضعیت نقدینگی بهتری دارند و در پرداخت تعهدات خود با مشکل مواجه نخواهند شد. این نسبت زمانی مفیدتر است که در کنار سایر نسبت‌های مالی و در مقایسه با میانگین صنعت یا دوره‌های گذشته تحلیل شود. بررسی دقیق این نسبت می‌تواند ریسک سرمایه‌گذاری را کاهش دهد و تصمیم‌گیری بهتری را برای سرمایه‌گذاران به همراه داشته باشد.

نکات کلیدی:

فرمول و نحوه محاسبه نسبت جاری

همان‌گونه که گفتیم نسبت جاری از طریق تقسیم دارایی‌های جاری بر بدهی‌های جاری محاسبه می‌شود. فرمول این نسبت، به‌صورت زیر است:

• دارایی‌های جاری: به دارایی‌هایی اطلاق می‌شود که انتظار می‌رود طی یک سال یا یک دوره عملیاتی به پول نقد تبدیل شوند. این شامل موجودی کالا، حساب‌های دریافتنی و وجه نقد می‌شود.
• بدهی‌های جاری: به بدهی‌هایی گفته می‌شود که باید در مدت یک سال یا یک دوره عملیاتی پرداخت شوند. این شامل حساب‌های پرداختنی و سایر تعهدات مالی کوتاه‌مدت است.

دقت داشته باشید که، برای محاسبه نسبت جاری، اولین مرحله جمع‌آوری اطلاعات مالی است. این اطلاعات را می‌توانید به صورت تفکیک شده در ترازنامه یا همان صورت وضعیت مالی مشاهده کنید. مرحله بعد، محاسبه دارایی‌ها و بدهی‌های جاری است. استفاده از فرمول نسبت جاری، سومین قدم ما برای محاسبه این نسبت است. در ادامه یک نمونه صورت وضعیت مالی را مشاهده می‌کنید که در آن دارایی و بدهی جاری مشخص شده است.

تحلیل نسبت جاری

نسبت جاری بالاتر از ۱ نشان‌دهنده این است که دارایی‌های جاری بیشتر از بدهی‌های جاری هستند و این وضعیت معمولا به عنوان نشانه‌ای از سلامت مالی تلقی می‌شود. برعکس، نسبت جاری کمتر از ۱ نشان‌دهنده این است که شرکت نمی‌تواند به راحتی بدهی‌های کوتاه‌مدت خود را پرداخت کند و ممکن است با مشکلات مالی مواجه شود. به عنوان مثال، اگر یک شرکت دارای ۱۰۰ میلیون تومان دارایی جاری و ۷۰ میلیون تومان بدهی جاری باشد، نسبت جاری آن عدد ۱.۴۳ است؛ این عدد نشان می‌دهد که شرکت قادر است به‌راحتی بدهی‌های کوتاه‌مدت خود را پرداخت کند و از وضعیت مالی خوبی برخوردار است.

حال فرض کنید دارایی جاری یک شرکت ۱۰۰ میلیون تومان و بدهی جاری آن، ۵۰ میلیون باشد؛ نسبت جاری شرکت برابر با ۲ است. این به این معنی است که این شرکت می‌تواند دو برابر بدهی‌های کوتاه‌مدت خود را با دارایی‌های جاری خود پرداخت کند. بنابراین شرکت از نظر نقدینگی در وضعیت خوبی قرار دارد و قادر است به تعهدات مالی خود در کوتاه‌مدت پاسخ دهد.

البته دقت داشته باشید که نسبت جاری بسیار بالا هم می‌تواند نگران‌کننده باشد، چرا که ممکن است نشان‌دهنده عدم استفاده مناسب از دارایی‌های جاری باشد. این را هم در نظر بگیرید که نسبت جاری مناسب می‌تواند بسته به نوع صنعت متفاوت باشد. برخی صنایع به دلیل ماهیت کسب‌وکار خود ممکن است نسبت جاری متفاوتی داشته باشند که نشان‌دهنده سلامت مالی آن‌ها باشد.

بیشتر بخوانید: تحلیل بنیادی در بورس

کاربرد‌ها و مزایای نسبت جاری

نسبت جاری یکی از ابزارهای مهم در تحلیل مالی است که به ما کمک می‌کند توانایی یک شرکت در پرداخت بدهی‌های کوتاه‌مدت را بسنجیم اما این نسبت کاربردهای دیگری هم دارد که در ادامه راجع به آن‌ها بیشتر صحبت می‌کنیم:

1- ارزیابی وضعیت نقدینگی

نسبت جاری به ما می‌گوید که شرکت تا چه اندازه می‌تواند بدهی‌های کوتاه‌مدت خود را پرداخت کند. این اطلاعات به مدیران کمک می‌کند تا در برنامه‌ریزی مالی و مدیریت وجوه نقد تصمیمات بهتری بگیرند.

2- به تصمیم‌گیری درست در سرمایه‌گذاری

سرمایه‌گذاران از نسبت جاری برای ارزیابی ریسک و پتانسیل بازدهی یک شرکت استفاده می‌کنند و بررسی نسبت جاری به آن‌ها کمک می‌کند تا شرکت‌های با نقدینگی مناسب را شناسایی کنند.

3- مقایسه شرکت‌های فعال در یک صنعت مشخص

تحلیل رقابتی نسبت جاری ابزاری مناسب برای مقایسه عملکرد مالی یک شرکت با رقبای آن در صنعت مشابه است. این مورد به ما کمک می‌کند تا متوجه شویم در یک صنعت کدام شرکت بهتر از دارایی‌های جاری خود استفاده می‌کند و کدام شرکت در پرداخت بدهی‌های کوتاه‌مدت خود، ممکن است با چالش رو به رو شود.

4- بررسی کارایی عملیاتی و نحوه به کارگیری منابع توسط شرکت

نسبت جاری می‌تواند به‌عنوان ابزاری برای بررسی کارایی عملیاتی هم مورد استفاده قرار گیرد. نسبت جاری بسیار بالا ممکن است نشان‌دهنده این باشد که یک شرکت به‌صورت موثر از دارایی‌های خود برای ایجاد درآمد استفاده نمی‌کند، در حالی که نسبت جاری پایین می‌تواند نشان‌دهنده مشکلات شرکت در پرداخت بدهی‌های کوتاه‌مدت باشد. مدیریت شرکت، می‌تواند از این اطلاعات برای اصلاح استراتژی‌های عملیاتی خود استفاده کند.

5- شناسایی مشکلات مالی یک شرکت

نسبت جاری ابزار کلیدی برای شناسایی مشکلات مالی یک شرکت است چون توانایی آن در پرداخت بدهی‌های کوتاه‌مدت را با استفاده از دارایی‌های جاری نشان می‌دهد. کاهش مداوم این نسبت می‌تواند نشانه‌ای از ضعف در مدیریت دارایی‌ها و بدهی‌ها باشد و شناسایی زودهنگام این روندها به مدیریت کمک می‌کند تا اقدامات جبرانی مناسب را انجام دهد و از بحران‌های مالی جلوگیری کند. به‌علاوه، اعتباردهندگان به این نسبت توجه دارند و نسبت پایین ممکن است اعتماد آن‌ها را کاهش دهد.

معایب نسبت جاری

این نسبت با معایبی هم همراه است که در ادامه معایب نسبت جاری را بررسی می‌کنیم:

1- در نظر نگرفتن زمان

نسبت جاری تنها به یک نقطه زمانی خاص اشاره دارد و نمی‌تواند نوسانات فصلی یا تغییرات غیرمنتظره در وضعیت مالی شرکت را منعکس کند. به همین دلیل، استفاده از آن به‌تنهایی برای ارزیابی سلامت مالی شرکت ممکن است گمراه‌کننده باشد.

2- در نظر نگرفتن نقدشوندگی دارایی‌های غیرنقدی

نسبت جاری در عمل می‌تواند به‌واسطه وجود دارایی‌های غیرنقدی، مانند موجودی‌ کالا، که نقدشوندگی کمتری دارند، تحت تاثیر قرار گیرد. به بیانی ساده‌تر موجودی کالا یکی از دارایی‌های جاری است اما بسته به نوع کالا، ممکن است مدت زمان زیادی برای تبدیل آن به وجه نقد نیاز باشد.

3- در نظر نگرفتن جزئیات

این نسبت اطلاعات کلی درباره نقدینگی را ارائه می‌دهد و جزئیات و اطلاعات بیشتری درباره نوع دارایی‌ها و بدهی‌ها را فراهم نمی‌کند.

4- عدم پوشش نوسانات بدهی‌ها

بدهی‌های جاری ممکن است به‌صورت ناگهانی تغییر کند، که این اتفاق می‌تواند تاثیر زیادی بر نسبت جاری داشته باشد. اما بر اساس نحوه محاسبه این نسبت، نوسانات بدهی‌ها در نظر گرفته نمی‌شود.

تفاوت نسبت جاری با نسبت آنی

گفتیم نسبت جاری نشان‌دهنده توانایی یک شرکت در پرداخت بدهی‌های کوتاه‌مدت با استفاده از دارایی‌های جاری خود است. برای محاسبه این مفهوم هم دارایی‌های جاری شرکت را بر بدهی‌های جاری آن تقسیم می‌کنیم اما نسبت آنی، نقدینگی را به‌صورت دقیق‌تری بررسی می‌کند و تنها بر دارایی‌های جاری که به‌سرعت به نقدینگی تبدیل می‌شوند، تمرکز دارد. برای محاسبه نسبت آنی موجودی کالا از دارایی‌های شرکت کسر می‌شود و در نهایت عدد به دست‌آمده را بر بدهی‌های جاری تقسیم می‌کنند.

بنابراین نسبت آنی، موجودی‌ها را از محاسبات خود حذف می‌کند و تنها روی دارایی‌های جاری که به‌سرعت به نقدینگی تبدیل می‌شوند (مانند حساب‌های دریافتنی و وجه نقد) تمرکز دارد.

بهترین نسبت جاری چند است؟

بهترین نسبت جاری معمولا به صنعت و نوع کسب‌وکار هر شرکت بستگی دارد اما به‌صورت کلی می‌توان گفت نسبت جاری مطلوب بین ۱.۵ تا ۲ است. این بازه نشان می‌دهد که شرکت توانایی کافی برای پرداخت بدهی‌های کوتاه‌مدت خود از طریق دارایی‌های جاری را دارد، بدون اینکه نقدینگی اضافی داشته باشد. نسبت جاری کمتر از یک نشان‌دهنده این است که شرکت ممکن است با مشکل در پرداخت تعهدات کوتاه‌مدت خود مواجه شود. نسبت جاری بالاتر از ۲ هم به این معنا است که شرکت از دارایی‌های جاری خود به‌صورت بهینه استفاده نمی‌کند.

سخن آخر

در این مطلب بررسی نسبت جاری پرداختیم و گفتیم این مفهوم به‌عنوان یکی از ابزارهای مهم در تحلیل نقدینگی، به ما کمک می‌کند تا وضعیت مالی شرکت را از نظر توانایی در پرداخت بدهی‌های کوتاه‌مدت بررسی کنیم. درک و تحلیل درست از این نسبت می‌تواند در شناسایی مشکلات مالی بالقوه بسیار مفید باشد. با این‌ حال، معایب آن را هم باید در نظر قرار گیرد، از جمله عدم دقت در بررسی نقدینگی واقعی بکه دلیل لحاظ کردن دارایی‌های غیرنقدی است. استفاده از نسبت آنی در کنار نسبت جاری می‌تواند دید عمیق‌تری از وضعیت مالی شرکت برای ما ایجاد کند.